Sử dụng hiệu quả phế phụ phẩm nông nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì nông nghiệp bền vững và phát triển kinh tế tuần hoàn và nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch, sử dụng không hợp lý phế phụ phẩm nông nghiệp gây ô nhiễm môi trường đã diễn ra nhiều nơi trên địa thành phố Đà Nẵng.

Xuất phát từ thực tiễn trên cho thấy việc đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, phổ biến và trang bị cho người dân những kiến thức cơ bản về phế phụ phẩm nông nghiệp, các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường từ phế phụ phẩm nông nghiệp, lợi ích và các biện pháp kỹ thuật xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ sinh học sử dụng chế phẩm vi sinh vật phục vụ canh tác nông nghiệp theo hướng bền vững để người dân có thể vận dụng thành công vào thực tiễn đang trở nên cấp thiết. Qua đó giúp người dân nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng phế phụ phẩm nông nghiệp theo hướng phát triển nền nông nghiệp hữu cơ có giá trị gia tăng cao, bền vững, thân thiện với môi trường sinh thái, gắn với kinh tế nông nghiệp tuần hoàn.

Năm 2025, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã chủ trì tổ chức các hội nghị tập huấn và triển khai thực hiện mô hình thí điểm xử lý phế phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ sinh học tại các địa phương. Làm việc với các xã, phường nơi triển khai thực hiện mô hình để chuẩn bị địa điểm, cơ sở vật chất, nguyên vật liệu, các điều kiện cần thiết để tổ chức hội nghị tập huấn và thực hiện mô hình.

Tổ chức hội nghị tập huấn về kỹ thuật xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ sinh học sử dụng chế phẩm vi sinh vật cho 03 lớp hơn 150 người dân tham dự là đại diện các hộ nông dân sản xuất nông nghiệp tại 3 xã trên địa bàn huyện Hòa Vang (cũ), thành phố Đà Nẵng (01 lớp/01 xã). Lớp tập huấn thứ nhất tổ chức ngày 23/5/2025 tại Hội trường Nhà văn hóa thôn Xuân Phú, xã Hòa Sơn, nay là thôn Xuân Phú, phường Hòa Khánh, thành phố Đà Nẵng; Lớp tập huấn thứ hai tổ chức ngày 28/5/2025 tại Hội trường thôn Diêu Phong, xã Hòa Nhơn, nay là thôn Diêu Phong, xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng; Lớp tập huấn thứ ba tổ chức ngày 30/5/2025 tại Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan, thôn Túy Loan Tây, xã Hòa Phong, nay là Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan, thôn Túy Loan Tây, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Tại các lớp tập huấn, TS. Đặng Quang Hải – chuyên gia của Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã truyền đạt những kiến thức cơ bản về phế phụ phẩm nông nghiệp, các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nếu không được xử lý đúng cách, cùng với lợi ích và các kỹ thuật xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ sinh học sử dụng chế phẩm vi sinh vật phục vụ sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ, bền vững. Người dân tham dự tập huấn cũng được giới thiệu những tiến bộ mới về kỹ thuật sản xuất hữu cơ sinh học từ các loại chất thải hữu cơ thông qua video chọn lọc.

Hình 1. TS. Đặng Quang Hải – chuyên gia của Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng trình bày tại các Hội nghị tập huấn: (a) Xã Hòa Sơn (cũ); (b) Xã Hòa Nhơn (cũ); (c) Xã Hòa Phong (cũ)

Sau khi được trang bị kiến thức về lý thuyết, các hộ nông dân cũng đã đặt những câu hỏi trao đổi, thảo luận những vấn đề chưa rõ hoặc vướng mắc để báo cáo viên giải đáp. Qua đó, bổ sung thêm kiến thức thiết thực để người dân có thể áp dụng vào thực tiễn sản xuất phân hữu cơ sinh học từ phế phụ phẩm nông nghiệp phục vụ sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ, bền vững góp phần cải thiện chất lượng nông sản, nâng cao hiệu quả của sản xuất, đem lại nguồn lợi kinh tế, thu nhập cho người dân.

Ngoài ra, mỗi hộ dân tham gia Hội nghị tập huấn được Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng hỗ trợ chế phẩm vi sinh vật và vật tư thiết yếu để triển khai mô hình thí điểm, từ đó từng bước làm chủ quy trình và sẵn sàng nhân rộng, áp dụng tại hộ gia đình, địa phương.

Bên cạnh phần lý thuyết, hội viên nông dân cũng được hướng dẫn thực hành quy trình xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ sinh học ngay tại các mô hình thí điểm của các địa phương. Mô hình thứ nhất triển khai tại hộ ông Nguyễn Văn Trường, thôn Xuân Phú, phường Hòa Khánh với quy mô 01 tấn phế phụ phẩm nông nghiệp; Mô hình thứ hai triển khai tại hộ ông Phan Thanh Quang, thôn Diêu Phong, xã Bà Nà với quy mô 01 tấn phế phụ phẩm nông nghiệp; Mô hình thứ ba triển khai tại Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan, thôn Túy Loan Tây, xã Hòa Vang với quy mô 02 tấn phế phụ phẩm nông nghiệp.

Tại các mô hình thí điểm, TS. Đặng Quang Hải đã hướng dẫn cụ thể các bước trong quy trình ủ phân để người dân thực hiện, bao gồm: (1) Thu gom, phân loại, xử lý sơ bộ nguyên liệu; (2) Lựa chọn địa điểm và chuẩn bị nguyên phụ liệu, dụng cụ ủ phân; (3) Phối trộn chế phẩm vi sinh vật với nguyên liệu ủ phân; (4) Kỹ thuật ủ phân (Chất đống ủ; Che phủ đống phân ủ; Ủ và đảo trộn; Theo dõi, kiểm tra quá trình ủ,…); (5) Kiểm tra độ chín và tính cảm quan của phân ủ; (6) Thu nhận sản phẩm để sử dụng cho sản xuất nông nghiệp.

Với phương pháp cầm tay chỉ việc, hướng dẫn thực hành ngay tại các mô hình thí điểm đã giúp bà con nông dân nắm chắc và thực hiện được các bước của quy trình công nghệ ủ phân sử dụng chế phẩm vi sinh vật. Thông qua đó, bà con nông dân có thể tự thực hiện ủ phân từ các loại phế phụ phẩm nông nghiệp để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.

Hình 2. Hướng dẫn người dân thực hành ủ phân tại mô hình thí điểm thôn Xuân Phú, phường Hòa Khánh

Hình 3. Hướng dẫn người dân thực hành ủ phân tại mô hình thí điểm thôn Diêu Phong, xã Bà Nà

Hình 4. Hướng dẫn người dân thực hành ủ phân tại mô hình thí điểm Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan, thôn Túy Loan Tây, xã Hòa Vang

Nhờ kiểm soát tốt quá trình ủ phân nên thời gian ủ phân tại các mô hình triển khai đã diễn ra khá nhanh. Mô hình triển khai tại thôn Xuân Phú, phường Hòa Khánh đã hoàn thành sau 45 ngày ủ và thu nhận sản phẩm phân bón hữu cơ sinh học. Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã bàn giao cho người dân 600 kg sản phẩm phân hữu cơ sinh học để sử dụng bón cho cây trồng.

Hình 5. Sản phẩm phân hữu cơ sinh học sau khi ủ tại mô hình thôn Xuân Phú, phường Hòa Khánh

Mô hình triển khai tại thôn Diêu Phong, xã Bà Nà đã hoàn thành sau 35 ngày ủ và thu nhận sản phẩm phân bón hữu cơ sinh học. Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã bàn giao cho người dân 700 kg sản phẩm phân hữu cơ sinh học để sử dụng bón cho cây trồng.

Hình 6. Sản phẩm phân hữu cơ sinh học sau khi ủ tại mô hình thôn Diêu Phong, xã Bà Nà

Mô hình triển khai tại Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan, thôn Túy Loan Tây, xã Hòa Vang đã hoàn thành sau 35 ngày ủ và thu nhận sản phẩm phân bón hữu cơ sinh học. Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã bàn giao cho người dân Hợp tác xã 1400 kg sản phẩm phân hữu cơ sinh học để sử dụng bón cho cây trồng.

Hình 7. Sản phẩm phân hữu cơ sinh học sau khi ủ tại mô hình thôn Túy Loan Tây, xã Hòa Vang

Các mô hình thí điểm ủ phân từ phế, phụ phẩm nông nghiệp đã nhận được đánh giá tích cực và rất cao từ người dân, đặc biệt trong bối cảnh giá phân bón hóa học tăng cao. Việc tận dụng các nguồn tài nguyên sẵn có như rơm rạ, thân cây ngô, cây đậu phộng, bã mía, vỏ trái cây, bã thải sau trồng nấm,… để sản xuất phân bón hữu cơ giúp giảm chi phí đầu vào cho sản xuất, đồng thời bảo vệ môi trường và hướng đến một nền nông nghiệp bền vững. Dưới đây là những điểm nổi bật trong các phản hồi của bà con nông dân:

(1) Hiệu quả kinh tế rõ rệt: Giảm chi phí sản xuất: Đây là yếu tố được bà con nông dân đánh giá rất cao. Nhiều hộ cho biết nếu được triển khai rộng rãi thì giảm được đáng kể chi phí mua phân bón hóa học. Việc tự sản xuất phân hữu cơ từ phế phụ phẩm nông nghiệp tại chỗ giúp nông dân chủ động hơn về nguồn phân bón, ít phụ thuộc vào thị trường và giá cả biến động; Tăng lợi nhuận: Nhờ giảm chi phí đầu vào, lợi nhuận từ sản xuất nông nghiệp của bà con sẽ được cải thiện rõ rệt, góp phần nâng cao đời sống.

(2) Lợi ích môi trường và sức khỏe: Giảm thiểu ô nhiễm môi trường: Trước đây, việc xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thường là đốt hoặc vứt bừa bãi, gây ô nhiễm không khí, nước và đất. Mô hình này đã và sẽ giải quyết triệt để vấn đề đó, biến chất thải thành tài nguyên, giúp đường làng, ngõ xóm sạch đẹp hơn; Cải thiện chất lượng đất: Phân bón hữu cơ sinh học giúp cải tạo đất, tăng độ phì nhiêu, tơi xốp, giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh hơn; Sản phẩm nông nghiệp an toàn: Việc sử dụng phân hữu cơ sinh học thay thế phân hóa học giúp tạo ra nông sản sạch, an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng, đáp ứng xu hướng nông nghiệp bền vững.

(3) Dễ dàng triển khai và áp dụng: Kỹ thuật đơn giản, dễ thực hiện: Bà con nông dân cho biết quy trình ủ phân hữu cơ sinh học bằng chế phẩm vi sinh không quá phức tạp, dễ dàng học hỏi và áp dụng ngay tại hộ gia đình. Các buổi tập huấn, hướng dẫn cụ thể từ cán bộ Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã giúp bà con nắm vững kỹ thuật. Việc tận dụng nguồn phế phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, thân cây rau màu, phân chuồng,… luôn sẵn có tại địa phương, giúp người dân tận dụng tối đa nguồn lực tại chỗ mà không cần đầu tư lớn.

(4) Mong muốn nhân rộng mô hình: Sự hài lòng của người dân và các hộ tham gia thí điểm mô hình là rất cao, họ mong muốn mô hình này sẽ được nhân rộng ra toàn bộ địa bàn và nhận được sự hỗ trợ tiếp tục từ các cơ quan chức năng để phát triển bền vững. Điều này cho thấy tính hiệu quả và tiềm năng ứng dụng rộng rãi của mô hình.

Có thể thấy rằng, mô hình thí điểm xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ sinh học tại Đà Nẵng đã khẳng định được tính hiệu quả cao về cả kinh tế, môi trường và xã hội, được người dân đánh giá là giải pháp thiết thực, bền vững cho nông nghiệp địa phương.

Việc tập huấn, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật sản xuất phân hữu cơ sinh học từ phế phụ phẩm nông nghiệp phục vụ canh tác nông nghiệp theo hướng bền vững cho nông dân đã góp phần tuyên truyền, nâng cao nhận thức và hình thành thói quen cho nông dân trong việc tái sử dụng phế phụ phẩm nông nghiệp để tạo thành sản phẩm phân hữu cơ sinh học có giá trị bón cho cây trồng. Đây là hoạt động mang lại hiệu quả thiết thực, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ, tuần hoàn, cải thiện chất lượng nông sản, tăng thu nhập cho người dân. Qua đó, đóng góp tích cực vào việc thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường nông thôn, phát triển kinh tế – xã hội bền vững của địa phương và hướng tới thực hiện thành công Đề án “Xây dựng Đà Nẵng – thành phố môi trường” và mục tiêu của UBND thành phố Đà Nẵng về phát triển “nông nghiệp sinh thái, nông thôn văn minh và nông dân hiện đại” giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.